Manewry i komendy

7. Manewry i komendy

Komendy używane na "Pogorii" nie różnią się zasadniczo od komend powszechnie używanych w żeglarstwie, inny jest tylko system komenderowania. Kapitan bądź oficer, któremu powierzono dowodzenie wykonaniem manewru, podaje zwykle z mostku komendy ogólne, po których następują komendy szczegółowe wydawane przez oficerów. Oczywiście zdarzają się sytuacje, w których z mostku podawane są komendy szczegółowe, zwykle w czasie manewrów w porcie. Ponadto występują komendy niespotykane zwykle na jachtach, dotyczące żagli rejowych.

Manewry pod żaglami wykonuje się zwykle całą załogą, zwłaszcza zwroty, po "alarmie do żagli", ale manewry zmiany kursu związane z ostrzeniem lub odpadaniem można, po nabraniu przez załogę szkolna pewnej wprawy w obsłudze statku, przeprowadzić jedną lub dwoma wachtami - najczęściej bezpośrednio po zmianie wacht

7.1. Zwrot przez sztag

Po "alarmie do żagli" pada komenda "Przygotować sie do zwrotu przez sztag".

Oficerowie kierują swoich ludzi do obsadzenia wszystkich lin i tak:

  • IV wachta obsadza szoty i dirki bezana oraz szoty grota i gaje gafla,
  • III wachta obsadza dirki grota i szoty sztaksli grota oraz brasy fokżagla,
  • II wachta obsadza brasy przy grotmaszcie,
  •  I wachta obsadza szoty sztaksli foka i fokżagla.

Po przygotowaniu wszystkich lin do luzowania i wybierania (buchty zrzucone na pokład) i zameldowaniu gotowości na mostek, pada komenda "Zwrot" i następnie komendy na ster. Kiedy statek zbliża sie dziobem do linii wiatru, a następnie ja przekracza, oficerowie samodzielnie zarządzają wybieranie i luzowanie dirków oraz luzowanie, a następnie wybieranie szotów sztaksli grota. Szoty sztaksli foka sa luzowane na komendę z mostka po przejściu linii wiatru, a następnie wybierane na komendę oficera na nowym halsie. Brasowanie następuje na komendę z mostka "reje dookoła", a tempo tej czynności jest regulowane przez oficera. Należy pamiętać, ze do luzowania wystarcza po jednej osobie na dwa brasy przy grotmaszcie, natomiast do wybierania każdego brasu potrzeba co najmniej dwóch osób. Należy zwracać uwagę, aby reje obracały sie równocześnie, co kontrolują osoby luzujące brasy prowadzać je z lekkim luzem i w razie potrzeby przyhamowując zbyt szybki ich ruch.

Po zwrocie oficerowie dopilnowują sklarowania wszystkich lin.

Warto zwrócić uwagę, ze zwrot przez sztag wykonywany jest zwykle w następujący sposób:

  • statek przechodzi linię wiatru na skutek działania steru i dopiero po złapaniu wiatru przez żagle rejowe i sztaksle dziobowe „wstecz" na przeciwnym halsie pada komenda „reje dookoła". Sztaksle pracują wstecz, aż do przebrasowania żagli rejowych na nowy hals, kiedy to przekłada sie na nowy hals najpierw sztaksle międzymasztowe, a na końcu dziobowe;
  •  grot i bezan zwykle praktycznie nie wymagają obsługi, poza wybraniem direk po stronie, która przed zwrotem była zawietrzna i wyluzowanie ich po nowej stronie zawietrznej;

Powyższe obserwacje pozwalają na wykonanie zwrotu silami dwóch wacht, a w sprzyjających warunkach - jednej wachty, jeżeli jest dostatecznie liczna i sprawna.

Kolejność czynności jest wtedy następująca:

  • w ramach przygotowania się do zwrotu wybiera się zawietrzne dirki grota i bezana oraz zdejmuje vangi;
  • brasuje się reje po przejściu przez statek linii wiatru;
  • przekłada się sztaksle międzymasztowe na nowy hals;
  • przekłada się sztaksle dziobowe;
  • luzuje się zawietrzne dirki i zakłada vangi;

Wyżej opisane czynności wykonywane są przez cala wachtę - wachta przechodzi kolejno od stanowiska do stanowiska.

7.2. Zwrot przez rufę

Przed wykonaniem zwrotu następuje odpadniecie do pełnego baksztagu z wyluzowaniem szotów i przebrasowaniem żagli rejowych w trawers. Na komendę "przygotować sie do zwrotu przez rufę" oficerowie kierują swoich ludzi do obsadzenia poszczególnych lin i przygotowania ich do użycia przez zrzucenie bucht z kołków.

Wachty obsadzają następujące liny:

  • IV wachta - szoty i dirki bezana oraz obciągacze bomu i kontraszoty,
  • III wachta - szoty i dirki grota oraz gaje gafla i obciągacze bomu grota oraz kontraszoty,
  • II wachta - szoty sztaksli grota oraz pomaga wachcie III,
  • I wachta - szoty sztaksli foka.

Po meldunku o gotowości wacht, pada komenda "zwrot" i komendy na ster. Następnie, po dojściu i utrzymaniu statku w fordewindzie podawane są z mostku komendy "przerzućcie grota (bezana, sztaksle)", po których oficerowie samodzielnie komenderują wybraniem i luzowaniem szotów, direk, obciągaczy i kontraszotów. Po wykonaniu zwrotu przy ostrzeniu brasowanie wykonuje wachta II i III (brasy fokrei).

Powyższy opis dotyczy wykonywania zwrotu całą załogą. Zwykle zwrot ten wykonywany jest trzema lub dwoma wachtami i dlatego tak ważnym jest, aby wachty poznały całość olinowania, a szczególnie w zakresie nominalnie obsługiwanym przez wachtę sąsiednią.

7.3. Manewry portowe

Do wykonywania manewrów portowych nie jest potrzebna cała załoga szkolna, a nawet można powiedzieć, że ilość jej członków może stanowić przeszkodę w sprawnym działaniu. Ponadto wykonywane czynności są tak odpowiedzialne, a przy tym mogą być niebezpieczne, dlatego manewry portowe wykonuje się z maksymalnym wykorzystaniem załogi stałej i przy pomocy załogi szkolnej. Również rola oficerów, zwłaszcza nie dysponujących większym doświadczeniem, jest pomocnicza w stosunku do członków załogi stałej np. na dziobie pracą załogi najczęściej kieruje bosman, a na rufie wyznaczony członek załogi stałej.

Trudno jednak odmówić całej załodze szkolnej możliwości udziału w manewrach portowych ze względu na ich atrakcyjność. Wobec tego rolą oficerów jest, aby ten udział był pożyteczny i bezpieczny. Stąd podstawowym obowiązkiem oficerów przy manewrach portowych jest:

  • dopilnowanie ustawienia się wacht na zbiórce w wyznaczonych miejscach;
  • kierowanie członków wacht do wykonania czynności wynikających z poleceń kapitana i załogi stałej;
  • czuwanie nad bezpieczeństwem członków załogi szkolnej.

Zwrócenie uwagi na porządne ustawienie się wacht na zbiórce w wyznaczonych miejscach ma znaczenie ze względu na bezpieczeństwo załogi (unikamy plątania sie po pokładzie bez celu oraz nadmiaru ludzi przy danej czynności przeszkadzających sobie nawzajem), zapobieganie zasłaniania pola widzenia osobom odpowiedzialnym za dana czynność lub manewr, a jednocześnie stwarza dobre wrażenie dla widzów i tym spośród nich, którzy znają się na rzeczy, mówi o dobrej praktyce morskiej na statku.

Na polecenie kapitana załoga szkolna wykonuje paradę burtową lub rejową i wantową. Sposób wykonywania parady określa starszy oficer.