Obsługa statku

5. Obsługa statku

Każdy oficer wachtowy powinien zapoznać się z takielunkiem ruchomym statku przed objęciem funkcji tak, aby już w momencie wyjścia w rejs mógł skutecznie kierować działaniami swojej wachty. Jest to niezbędne, ponieważ nie można oczekiwać, aby młodzież będąca pierwszy raz na statku od razu zapamiętała działanie wszystkich lin.

Zapoznanie się oficera z obsługą pozostałych urządzeń odbywa się w ramach szkolenia prowadzonego przez starszego oficera z tym, ze początkowo tylko w zakresie podstawowym, który to zakres może być rozszerzany w trakcie rejsu w oparciu np. o instrukcje poszczególnych urządzeń nawigacyjnych, lecz pod nadzorem starszego oficera. Należy pamiętać o zasadzie, ze nie wolno użyć żadnego przycisku, dźwigni, wyłącznika ani liny bez dokładnej znajomości ich przeznaczenia.

5.1 Takielunek

Takielunek przedstawiono na rysunkach w części technicznej oraz u dołu strony. Najważniejsze i najczęściej używane liny to: 

  • fały - służące do podnoszenia żagli skośnych
  • kontrafały - służące do opuszczania żagli skośnych
  • szoty - służące do ustawiania żagli skośnych w stosunku do wiatru i stawiania żagli rejowych
  • sejzingi - służące do mocowania zwiniętych żagli do drzewc
  • dirki - służące do podtrzymywania bomów
  • gejtawy - służące do podciągania rogów szotowych żagli rejowych
  • gordingi - służące do podciągania liku dolnego i bocznego żagli rejowych do reji
  • brasy - służące do ustawiania reji w stosunku do wiatru

5.2. Stawianie sztaksli

  • rozwiązać sejzingi, odknagowac fał i kontrafał
  • w przypadku grotsztaksla zamocować szoty do rogu szotowego
  • odknagować szoty
  • wybierać fał luzując kontrafał
  • obłożyć fał i kontrafał
  • wybrać zawietrzny szot
  • zbuchtować liny

5.3. Zrzucanie sztaksli

  • zrzućcie buchty fału i kontrafału
  • wyluzować szot
  • luzować fał wybierając kontrafał
  • obłożyć i zbuchtować fał i kontrafał
  • złożyć żagiel i związać sejzingami

5.4. Stawianie grotżagla

Odbywa się w dwóch wyraźnie rozdzielonych fazach, co pozwala na ewentualne zatrudnienie mniejszej ilości ludzi, ponieważ nie wszystkie liny naraz wymagają obsługi i żeglarze mogą przechodzić ze stanowiska na stanowisko.

Faza pierwsza to wyprowadzenie drzewc ruchomych (bomu i gafla) do położenia, w którym żagiel będzie stawiany i zamocowanie bomu w tym położeniu za pomocą szotów i obciągacza (vanga).

Czynności w tej fazie to:

  • rozwiązanie sejzingów
  • założenie obciągaczy (vangów) do bomu
  • wyluzowanie szota topsla i prewentera gafla
  • uniesienie gafla na obu falach
  • podniesienie bomu na dirkach z równoczesnym luzowaniem szotów i wybieraniem
  • zawietrznego vanga
  • zamocowanie bomu przez wybranie luzów na szotach i vangu

Druga faza to stawianie grotżagla poprzez:

  • podnoszenie gafla w pozycji niewiele odbiegającej od poziomu, z pikiem nieco
  • uniesionym, poprzez wybieranie garda-fału i pik-fału luzując kontrafał i wybierając luz gaji gafla
  • wypompowanie garda-fału
  • wybranie i wypompowanie garda-fału przez co gafel przyjmie położenie pracy

5.5. Zrzucanie grotżagla

Również ma dwie fazy. Aby zrzucić żagiel należy:

  • zrzućcie buchty fałów, kontrafałów i gaji
  • luzować fały i gaje wybierając kontrafał, jeżeli żagiel nie schodzi przytrzymać pik-fał luzujac garda-fał, co spowoduje zwiększony nacisk gardy gafla na pełzacze liku przedniego

Po zrzuceniu żagla należy drzewca doprowadzić do położenia spoczynkowego poprzez:

  • wybranie szotów z luzowaniem zawietrznego vangu i wybieraniem nawietrznego vangu w celu sprowadzenia bomu nad wspornik. Gafel prowadzony jest miedzy wybranymi na mocno dirkami i dodatkowo prewenterem i szotem topsla
  • wyluzowanie direk z wybieraniem szotów aż bom spocznie na wsporniku przy utrzymywaniu bomu nad wspornikiem przy pomocy vangów

5.6. Stawianie i zrzucanie bezana

Odbywa się podobnie jak grota z tym, że jest prostsze ponieważ nie ma gafla i związanych z nim lin.

5.7. Stawianie żagli rejowych

  • przebrasować reje do właściwej pozycji
  • rozwiązać i wyluzować sejzingi na rejach, żagiel zrzućcie z reji
  • zrzućcie buchty szotów, gejtaw i gordingów po obu stronach
  • wybierać szoty luzując gejtawy i gordingi
  • wypompować szoty i obłożyć
  • obłożyć i sklarować wszystkie liny

5.8. Zwijanie żagli rejowych

  • rzućcie buchty szotów, gordingów i gejtaw
  • luzować szoty wybierając gordingi i gejtawy
  • wybrać gejtawy i gordingi na mocno
  • obłożyć i zbuchtować wszystkie liny
  • związać żagiel sejzingami do reji

5.9. Brasowanie

  • zrzućcie wszystkie buchty brasów na pokład
  • poluzować szoty i halsy foka rejowego
  • równomiernie wybierać brasy z jednej burty luzując z drugiej. Żeglarzy należy rozstawić tak, aby po jednej osobie luzowało po dwa brasy przy maszcie i jedna osoba bras fokreji. Pozostali równomiernie wybierają brasy z przeciwnej strony. Ruch reji kontrolują żeglarze luzujący brasy
  • obłożyć brasy z jednej strony i wypompować z przeciwnej. Zwykle obkładamy brasy po stronie nawietrznej i pompujemy z zawietrznej ze względu na bardziej korzystny kąt pracy brasu w stosunku do reji i tym samym mniejszą siłę potrzebną do właściwego wybrania brasu.
  • obłożyć i zbuchtować wszystkie liny
  • wybrać szoty i halsy foka rejowego