Ubezpieczenia armatorskie - P&I - cz. 3

Autor: 
Piotr Radwański
Ubezpieczenia armatorskie - P&I, cz. 3
 
Reguły P&I obok pokrycia podstawowego zapewniają także, w regule 3, pokrycie specjalne, o które ubezpieczony / członek danego klubu P&I może rozszerzyć swoje warunki ubezpieczeniowe na podstawie pisemnej umowy z klubem. Pokrycie specjalne pozwala ubezpieczyć się w danym klubie (w naszych artykułach opieramy się na regułach sporządzonych przez Klub „West of England”), w zakresie podstawowym zawartym w regule 2 (z pewnymi wyjątkami), czarterującym na czas (time-charterer's entry) lub ratownikom (salvors). W przypadku czarterującego na czas ubezpieczenie nie dotyczy czarteru demise (bez załogi i paliwa) i jest ono niezależne od ubezpieczenia właściciela statku (owner`s entry). Właściciel lub armator holownika ratowniczego bądź innego statku przeznaczonego do wykorzystania w operacjach ratowniczych, może być ubezpieczony (na mocy specjalnej umowy z Klubem) od odpowiedzialności, kosztów lub wydatków, powstających w wyniku operacji ratowania lub jego próby, przeprowadzonych przez tego właściciela lub armatora, a także przez ich podwykonawców lub pracowników. Postanowienia Reguły 3 przewidują odpowiedzialność Klubu za ryzyka kadłubowe i maszynowe (casco), ratownictwo, udziały statku w awarii wspólnej, tylko i wyłącznie w powiązaniu z odpowiedzialnością czarterującego statek na czas (wynikającą z warunków czarteru) wobec armatora statku, za ewentualne szkody wyrządzone temu statkowi. Należy podkreślić, że na warunkach P&I nie można ubezpieczyć każdego ryzyka (np. ewentualnej odpowiedzialności członka za stratę bunkrów, za fracht czy stratę najmu). Zakres ubezpieczenia klubowego uzgodniony jest na szczeblu International Group (porozumienie 13 klubów P&I) i poza ten zakres żadnemu zrzeszonemu klubowi nie wolno wyjść. W razie potrzeby szerszego pokrycia dany klub może jedynie pośredniczyć (tj. zlecić współpracującemu brokerowi) w uplasowaniu niestandardowego ryzyka na rynku.
Odnośnie ograniczeń i wyłączeń odpowiedzialności reguły zawierają pewne postanowienia, które chronią interes Klubu na wypadek niefrasobliwości w działaniu ubezpieczonego. Klub nie ponosi odpowiedzialności za sumę przekraczającą odpowiedzialność prawną ubezpieczonego w przypadku wystąpienia szkody lub z innego tytułu. Ponadto gdy ubezpieczony uprawniony jest do ograniczenia swojej odpowiedzialności, odpowiedzialność Klubu nie przekroczy kwoty takiego ograniczenia. W przypadku bezpośredniego pozwania Klubu przez stronę trzecią, będzie on uprawniony do przyjęcia każdego zaprzeczenia, obrony i prawa do ograniczenia odpowiedzialności, które przysługiwałyby ubezpieczonemu w takim postępowaniu, w którym to ubezpieczony, a nie Klub, byłby stroną pozwaną. Także w przypadku gdy ubezpieczony jest, bądź też byłby uprawniony do ograniczenia swej odpowiedzialności w odniesieniu do jakiegokolwiek statku, a Klub stwierdzi, iż w sposób nieuzasadniony nie podjął on niezbędnych kroków w celu ograniczenia swej odpowiedzialności, to odpowiedzialność Klubu nie przekroczy kwoty takiego ograniczenia. Ciężar udowodnienia, iż brak zastosowania ograniczenia nie był nieuzasadniony spoczywać będzie na ubezpieczonym.
Ponadto władze Klubu są uprawnione do sporządzania okresowo postanowień przewidujących ograniczenia, bądź też inne restrykcje dotyczące odpowiedzialności ponoszonej przez Klub za roszczenia związane z zanieczyszczeniem olejem lub substancjami niebezpiecznymi, bądź to ogólnie, bądź też w stosunku do określonego portu, miejsca, części świata, bandery, albo też klasy statku, rodzaju żeglugi lub typu substancji. Klub jest uprawniony również do sporządzania okresowo postanowień przewidujących ograniczenia lub inne restrykcje jego odpowiedzialności za roszczenia (inne niż związane z zanieczyszczeniem olejem) wobec czarterujących (innych niż czarterujących statek bez załogi i paliwa) oraz do zmiany, bądź też uchylenia takich postanowień. Kolejnym ograniczeniem, klasycznym dla ubezpieczeń w ogóle, jest brak realizowania roszczenia ponad wartość ubezpieczonego tonażu. W przypadku gdy ubezpieczono w Klubie niepełny tonaż brutto statku, zainteresowany członek, jeśli ubezpieczenie nie nastąpiło na warunkach specjalnych, które stanowią inaczej, będzie miał prawo do odzyskania jedynie takiej proporcji swego roszczenia, w jakiej tonaż ubezpieczony odnosi się do całkowitego tonażu brutto.
Warto także przypomnieć o podstawowej zasadzie ubezpieczeń P&I – dany klub refunduje poniesione straty i koszty ubezpieczonego związane ze szkodą w ramach ryzyk objętych ubezpieczeniem. Wynika to z tego, że ubezpieczenie udzielane członkowi stanowi wyłącznie odszkodowanie a nie odpowiedzialność. Jeśli władze Klubu (Rada Dyrektorów) w ramach swego uznania nie zadecydują inaczej, to warunkiem uprzednim prawa ubezpieczonego do refundacji z funduszu Klubu w odniesieniu do jakichkolwiek straty, szkody, odpowiedzialności, kosztów lub wydatków będzie, że ubezpieczony jako pierwszy się z nich rozliczy.
Kolejna ważna zasada, którą warto nadmienić to brak odpowiedzialności Klubu do czasu wniesienia składek i innych wymaganych kwot przez ubezpieczonego. Warunkiem uprzednim prawa ubezpieczonego do uzyskania refundacji z funduszu Klubu będzie to, że wszelkie takie składki, bądź też jakichkolwiek inne kwoty, które należne są Klubowi zostaną w pełni opłacone przez członka, bądź przez inną osobę działającą w jego imieniu. Władze Klubu mogą odstąpić od powyższego warunku, jednak w takim przypadku Klub będzie uprawniony do odpisu kwoty należnej od ubezpieczonego od jakiejkolwiek kwoty należnej mu od Klubu (kompensata należności).
Warunki ubezpieczenia P&I zawierają szereg klasycznych wyłączeń ryzyk, takich jak ryzyka wojenne w zakresie:
  • wojny, wojny domowej, rewolucji, rebelii, powstania, zamieszek bądź wrogiego aktu dokonanego przez lub skierowanego przeciwko władzom walczącym;
  • schwytania, zajęcia, aresztu, zatrzymania bądź też zajęcia lub przetrzymywania (z wyłączeniem baraterii i piractwa), ich prób lub wynikających z nich konsekwencji;
  • min, torped, bomb, rakiet, materiałów artyleryjskich i wybuchowych oraz podobnej broni wojennej (z wyjątkiem odpowiedzialności, kosztów lub wydatków, które powstają wyłącznie z powodu transportu takiej broni niezależnie czy na ubezpieczonym statku czy też nie).
Powyższe wyłączenie nie będzie stosowane do użycia takiej broni, bądź to w wyniku nakazu rządu, bądź przez zastosowanie się do pisemnej instrukcji wydanej przez władze Klubu, gdy przyczyną takiego zastosowania jest uniknięcie bądź też zmniejszenie odpowiedzialności, kosztów lub wydatków, które w innym wypadku wchodziłyby w zakres pokrycia udzielonego przez Klub.
 
Ponadto nie ma pokrycia w odniesieniu do jakichkolwiek straty, szkody, odpowiedzialności, kosztów i wydatków poniesionych przez ubezpieczonego w odniesieniu do:
  • personelu (ale nie załogi morskiej) znajdującego się na ubezpieczonym statku (będącym statkiem hotelowym) i zatrudnionego w inny sposób niż przez ubezpieczonego, w przypadku gdy nie było umownego rozłożenia ryzyk, tak jak dzieje się to pomiędzy ubezpieczonym a pracodawcą personelu, które byłoby zatwierdzone przez Klub;
  • gości hotelowych oraz restauracji, a także w odniesieniu do innych odwiedzających oraz personelu gastronomicznego, w przypadku gdy statek jest zacumowany i otwarty dla odwiedzających, pełniąc rolę hotelu, restauracji, baru lub innego miejsca rozrywki.
Nie ma pokrycia również w zakresie odpowiedzialności, kosztów lub wydatków bezpośrednio lub pośrednio powstałych z:
  • promieniowań jonizujących pochodzących z właściwości radioaktywnych, toksycznych, wybuchowych, lub innych właściwości niebezpiecznych lub skażających paliwa, bądź jakichkolwiek odpadów nuklearnych bądź spalania paliwa nuklearnego, czy też instalacji nuklearnej, reaktora, lub innego urządzenia nuklearnego lub nuklearnych elementów;
  • jakiejkolwiek broni wojennej wykorzystującej rozszczepienie atomowe lub nuklearne i / lub fuzję bądź inną podobną reakcję lub radioaktywną siłę bądź substancję;
  • ubezpieczenie P&I nie pokrywa również zamierzonego lub rzeczywistego przewozu zwierząt żywych.
Dalszymi wyłączeniami z pokrycia są ryzyka obejmujące:
  • utratę lub uszkodzenie ubezpieczonego statku lub jakiejkolwiek jego części;
  • utratę lub uszkodzenie jakiegokolwiek sprzętu znajdującego się na pokładzie ubezpieczonego statku lub  kontenerów, mocowań, zapasów technicznych, bądź też paliwa na tym statku, w zakresie w jakim są one własnością bądź są dzierżawione przez ubezpieczonego, przez inną osobę z nim stowarzyszoną lub znajdującą się pod tym samym zarządem co ubezpieczony;
  • koszty napraw ubezpieczonego statku bądź też inne obciążenia lub wydatki z tym związane;
  • stratę frachtu, najmu lub ich proporcję, jeśli strata taka nie stanowi części roszczenia, które może podlegać refundacji od ubezpieczonego za stratę w odniesieniu do ładunku lub jest, za pisemną zgodą Klubu, włączona do rozliczenia takiego roszczenia;
  • ratowanie ubezpieczonego statku lub usługi o charakterze ratowania udzielone ubezpieczonemu statkowi oraz wszelkie koszty i wydatki z tym związane;
  • stratę wynikającą z odwołania czarteru oraz innego angażu ubezpieczonego statku;
  • stratę powstałą z nieściągalnych długów oraz z niewypłacalności jakiejkolwiek osoby, z włączeniem niewypłacalności agentów;
  • roszczenia związane z przestojem lub aresztem ubezpieczonego statku;
  • jeśli Klub nie ubezpieczył w sposób specjalny, to za straty powstałe z lub podczas holowania albo ratowania innego statku przez statek ubezpieczony, z wyjątkiem gdy takie holowanie lub ratowanie było niezbędne dla celów uratowania lub próby uratowania życia lub mienia znajdującego się na morzu.
Pozostałe wyłączenia dotyczą niektórych rodzajów odpowiedzialności, kosztów i wydatków w przypadku statków ratowniczych, statków wiertniczych, pogłębiarek, statków magazynujących bądź zajmujących się wydobywaniem ropy lub gazu, operacji specjalistycznych (jak pogłębianie, sprężanie, wbijanie pali, kładzenia kabli i rurociągów itp.). Zawarte jest jednak zastrzeżenie, iż wyłączenie to nie będzie miało zastosowania do jakiegokolwiek roszczenia powstałego w wyniku utraty życia, obrażeń ciała załogi oraz pozostałego personelu na pokładzie ubezpieczonego statku, usuwania wraku ubezpieczonego statku, czy zanieczyszczenia ropą wydobywającą się z ubezpieczonego statku.
Na koniec warto wspomnieć o klasycznych zasadach funkcjonujących w relacji ubezpieczony – ubezpieczyciel i występujących nie tylko w ubezpieczeniach o charakterze P&I. Jedną z nich to zasada braku możliwości uzyskania odszkodowania z dwóch źródeł, co wynika z zakazu czerpania dochodów z tytułu odszkodowania ubezpieczeniowego. Kolejna reguła stanowi, iż ubezpieczony statek musi pozostawać przez cały czas trwania ubezpieczenia sklasyfikowany przez Towarzystwo Klasyfikacyjne, zatwierdzone przez Klub. Dany członek musi niezwłocznie podać do wiadomości tego Towarzystwa Klasyfikacyjnego informację o wystąpieniu szkody, w odniesieniu do której Towarzystwo Klasyfikacyjne mogłoby dać zalecenia co do napraw oraz innych czynności, które powinny być podjęte przez ubezpieczonego. Ponadto członek musi zastosować się do wszystkich reguł, zaleceń, wymagań oraz restrykcji Towarzystwa Klasyfikacyjnego, odnoszących się do ubezpieczonego statku, a także poinformować klub w razie zmiany Towarzystwa. Istnieje również zasada, która dotyczy konieczności przeprowadzenia przeglądów na żądanie Klubu. Jako warunek przyjęcia bądź też odnowienia ubezpieczenia przez Klub, może on wymagać od potencjalnego członka lub, w zależności od przypadku, od już ubezpieczonego, aby poddał statek przeglądowi przeprowadzonemu przez inspektora wyznaczonego przez Klub. Oględziny odbywają się na koszt wnioskującego / ubezpieczonego w dniu oraz miejscu odpowiadającemu Klubowi. Jeśli tak się nie stanie, a także do czasu gdy naprawy, bądź inne zalecenia inspektora nie zostaną przeprowadzone w sposób zadawalający Klub, w czasie określonym przez niego lub przez inspektora, ubezpieczenie nie zostanie przyjęte ani odnowione. Jedynym wyjątkiem takiego obrotu sprawy są warunki specjalne na jakie Klub może, według swego uznania, wyrazić zgodę. Co więcej Klub jest uprawniony, zastrzegając możliwość nieodnowienia ubezpieczenia statku, do dokonania poprawek w warunkach ubezpieczenia w świetle takiego przeglądu.
 
Piotr Radwański
 

 
Opracowanie na podstawie:
2010 The Rules of Class 1 & 2 “The West of England Ship Owners Mutual Insurance Association (Luxembourg)”
Tłumaczenie dr Bolesława Borzyckiego z biura tłumaczeń Lingua Care International Cross Cultural and Language Services
 
W następnym numerze:
Ubezpieczenia armatorskie - P&I, kazus.